Εκδήλωση: «Είναι ο κόσμος μας ο καλύτερος δυνατός κόσμος;»

Στο πλαίσιο του 7ου Συνεδρίου της « Société d’études leibniziennes de langue française » (Εταιρεία Μελετών για τον Λάιμπνιτς στη γαλλική γλώσσα) που διεξάγεται από τις 18 έως τις 20 Ιουνίου 2026 στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Γαλλικό Ινστιτούτο θα φιλοξενήσει μία από τις ομιλίες του συνεδρίου με τίτλο «Είναι ο κόσμος μας ο καλύτερος δυνατός κόσμος;».

Ομιλητής θα είναι ο πρόεδρος της Εταιρείας, Πωλ Ρατό (Paul Rateau), διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Paris 1 Πάνθεον-Σορβόννη και ειδικός στο έργο του Γερμανού φιλοσόφου και μαθηματικού, Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς. Η εκδήλωση θα γίνει την Παρασκευή 19 Ιουνίου στις 19:00 στην αίθουσα Nehama του Γαλλικού Ινστιτούτου, είναι ανοιχτή στο κοινό και θα διεξαχθεί στα γαλλικά.

Η εκδήλωση

Ο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς (1646-1716) υπερασπίζεται μια παράδοξη θέση, η οποία έγινε διάσημη αλλά και σατιρίστηκε από τον Βολταίρο (1694-1778) στο έργο «Καντίντ»: ότι ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο. Ποιος, βλέποντας τα αναρίθμητα δεινά που μας μεταφέρει καθημερινά η επικαιρότητα (πόλεμοι, εγκλήματα, ανθρώπινος πόνος, φυσικές καταστροφές κ.λπ.), δεν θα ήταν έτοιμος να αναφωνήσει, όπως ο δυστυχής ήρωας του μυθιστορήματος, που βρίσκεται αντιμέτωπος με μια αδιάκοπη σειρά συμφορών και ατυχιών: «Αν αυτός είναι ο καλύτερος δυνατός κόσμος, τότε πώς να είναι άραγε οι υπόλοιποι;»

Το παράδοξο δεν έγκειται μόνο στο γεγονός ότι η εμπειρία φαίνεται να διαψεύδει αυτόν τον ισχυρισμό (ότι υπάρχει ο καλύτερος δυνατός κόσμος). Έγκειται επίσης στο ότι εκείνος που τον υποστηρίζει δεν είναι ένας φιλόσοφος αποκομμένος από τα ζητήματα του κόσμου, κλεισμένος σε μια αφηρημένη θεωρητική προσέγγιση. Ο Λάιμπνιτς, γεννημένος σε μια Γερμανία που είχε καταστραφεί από τον Τριακονταετή Πόλεμο, γνώριζε καλά την  πραγματικότητα της εποχής του, ιδίως χάρη στα καθήκοντα που άσκησε ως νομικός και πολιτικός σύμβουλος των ηγεμόνων στην υπηρεσία των οποίων βρισκόταν, αλλά και μέσω της διπλωματικής του δραστηριότητας. Έτσι, όταν στη «Θεοδικία» (1710) δηλώνει ότι, ανάμεσα στην απειρία των δυνατών κόσμων, ο Θεός δεν μπορούσε παρά να επιλέξει τον καλύτερο, δεν πρέπει να εννοήσουμε ότι «όλα είναι καλά» ή ότι «όλα πηγαίνουν προς το καλύτερο» στον κόσμο, ούτε καν ότι κάθε επιμέρους πράγμα, εξεταζόμενο απομονωμένα, δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερο.

Σκοπός της διάλεξης αυτής είναι να δείξει με ποια έννοια και πάνω σε ποιες βάσεις ο Λάιμπνιτς μπορεί να υποστηρίξει ότι, παρά την ύπαρξη του κακού, ο κόσμος μας είναι ο καλύτερος δυνατός. Αυτό προϋποθέτει να διευκρινιστεί η ιδιαίτερη αντίληψη που έχει για τον κόσμο και για το «καλύτερο». Διότι ο κόσμος δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε και μπορεί να χαρακτηριστεί ως ο καλύτερος μόνο στο πλαίσιο μιας σύγκρισης με άλλους, εξίσου δυνατούς κόσμους.

Λίγα λόγια για τον ομιλητή

Ο Πολ Ρατώ είναι απόφοιτος της École normale supérieure Fontenay–Saint-Cloud, κάτοχος της agrégation Φιλοσοφίας και αναπληρωτής καθηγητής (maître de conférences), με δικαίωμα επίβλεψης διδακτορικών διατριβών (HDR), στο Πανεπιστήμιο Paris 1 Panthéon-Sorbonne.

Είναι συγγραφέας πολλών κριτικών εκδόσεων και μεταφράσεων έργων του Λάιμπνιτς στις εκδόσεις Vrin. Έχει επίσης δημοσιεύσει τα έργα Leibniz et le meilleur des mondes possibles (Παρίσι, Classiques Garnier, 2015), Leibniz on the Problem of Evil (Νέα Υόρκη, Oxford University Press, 2019), καθώς και πιο πρόσφατα τα Spinoza : Une pensée par–delà bien et mal ? (Παρίσι, Vrin, 2025) και Ordre et défiguration. Malebranche et la raison du mal (Vrin, 2026).

Έχει, τέλος, συνεπιμεληθεί, μαζί με τον Éric Marquer, τους συλλογικούς τόμους Leibniz lecteur critique de Hobbes (Μόντρεαλ, Presses de l’Université de Montréal / Vrin, 2017) και Regards contemporains sur la philosophie moderne. Lectures et réceptions (Παρίσι, Éditions de la Sorbonne, 2022).

H Εταιρεία Μελετών για τον Λάιμπνιτς στη γαλλική γλώσσα ιδρύθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2013 στο Παρίσι, στη Σορβόννη. Σκοπός της είναι η προώθηση της γαλλόφωνης έρευνας γύρω από το έργο του Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς (1646-1716), η ευρύτερη γνωστοποίηση του έργου του, καθώς και των επιστημονικών μελετών που πραγματοποιούνται γι’ αυτό στις γαλλόφωνες χώρες. Η δράση της υλοποιείται μέσω εκδόσεων (ιδίως ενός ετήσιου λαιμπνιτσιανού δελτίου), της τακτικής διοργάνωσης επιστημονικών ημερίδων και της πραγματοποίησης συνεδρίου ανά διετία.